Je neemt jezelf voor om gezonder te eten. Misschien wil je afvallen, meer energie ervaren of eindelijk een leefstijl ontwikkelen die je kunt volhouden. Een paar weken gaat het goed. Je maakt bewuste keuzes, beweegt meer en merkt dat je lekkerder in je vel zit.
En dan gebeurt het.
Een drukke werkdag. Een verjaardag. Een stressvolle periode. Of gewoon een moment waarop je trek hebt in iets lekkers.
Je eet meer dan je van plan was.
En vaak is niet dat eetmoment het grootste probleem.
Het zijn de gedachten die volgen.
"Zie je wel, ik heb geen discipline."
"Nu heb ik het verpest."
"Ik begin maandag wel opnieuw."
Veel mensen ervaren een terugval als bewijs dat ze hebben gefaald. Maar wat als een terugval helemaal geen mislukking is? Wat als het juist een onvermijdelijk onderdeel is van verandering?
Veranderen verloopt niet in een rechte lijn
Wanneer we aan een gezonde leefstijl beginnen, hebben we vaak een beeld van hoe verandering eruit zou moeten zien.
We verwachten vooruitgang. Elke week een beetje beter. Meer discipline. Minder fouten.
In werkelijkheid verloopt gedragsverandering zelden volgens een rechte lijn. Het lijkt veel meer op een kronkelig pad met bochten, kuilen en zijwegen.
Er zijn dagen waarop gezonde keuzes vanzelf lijken te gaan. En er zijn dagen waarop oude gewoontes ineens weer opduiken.
Dat betekent niet dat je terug bent bij af.
Het betekent dat je mens bent.
Terugval hoort bij leren. Niemand leert een nieuwe vaardigheid zonder fouten te maken. Toch verwachten we van onszelf vaak dat we een leefstijlverandering direct perfect uitvoeren.
Juist die verwachting maakt verandering vaak zwaarder dan nodig is.
De verborgen valkuil van perfectionisme
Onder veel terugvalgedrag schuilt perfectionisme.
Niet altijd zichtbaar, maar vaak aanwezig in gedachten zoals:
- Ik moet het goed doen.
- Ik mag geen fouten maken.
- Ik moet dit kunnen.
- Ik moet meer discipline hebben.
Perfectionisme klinkt soms als een positieve eigenschap, maar binnen leefstijlverandering werkt het vaak averechts.
Wanneer de lat heel hoog ligt, voelt iedere afwijking als falen.
Een koekje wordt geen koekje meer.
Een avond teveel eten wordt geen momentopname meer.
Het wordt bewijs dat je "weer bent mislukt".
Daardoor ontstaat een patroon waarin je steeds opnieuw begint, opnieuw streng wordt voor jezelf en uiteindelijk uitgeput raakt van het voortdurend proberen perfect te zijn.
"Alles-of-niets denken" vergroot de terugval
Ons brein houdt van duidelijkheid.
Daardoor denken we vaak in uitersten:
- Goed of fout.
- Gezond of ongezond.
- Geslaagd of mislukt.
- Discipline of zwakte.
Dit zogenaamde "alles-of-niets denken" vervormt ons beoordelingsvermogen.
Eén keuze krijgt opeens veel meer betekenis dan ze daadwerkelijk heeft.
Een stuk taart wordt:
"Nu maakt het toch allemaal niet meer uit."
Een avond snacken wordt:
"Ik heb alles verpest."
Maar als we eerlijk zijn, weten we dat dit niet waar is.
Eén gezonde maaltijd maakt je niet gezond.
Eén ongezonde maaltijd maakt je niet ongezond.
Toch reageren veel mensen alsof één moment hun hele traject bepaalt.
En juist daardoor blijft het patroon bestaan.
Het probleem zit h'm vaak niet het koekje
Een uitspraak die ik cliënten regelmatig meegeef is:
"Eén koekje bepaalt niet of je succesvol bent. Het is jouw reactie ná het eten van dat koekje die telt."
Die reactie maakt namelijk het verschil.
Wanneer je denkt:
"Nu kan ik net zo goed doorgaan."
Dan volgt er vaak nog meer eten.
Wanneer je denkt:
"Dit was één keuze. De volgende keuze maak ik opnieuw bewust."
Dan blijf je in beweging.
Duurzame leefstijlverandering draait niet om perfectie.
Ze draait om telkens weer terugkeren.
Wat als terugval je iets probeert te vertellen?
Vaak bekijken we terugval alsof het een foutmelding is.
Maar je kunt er ook naar kijken als informatie.
Achter een terugval zit meestal een verhaal.
Misschien was je moe.
Misschien ervaarde je veel stress.
Misschien had je behoefte aan ontspanning.
Misschien voelde je verdriet, eenzaamheid of frustratie.
Misschien had je simpelweg te weinig gegeten overdag.
Wanneer je bereid bent om met nieuwsgierigheid te kijken, ontdek je vaak dat eetgedrag niet zomaar ontstaat.
Er gaat iets aan vooraf.
En juist daar ligt waardevolle informatie.
Niet om toekomstige terugval volledig te voorkomen, maar om jezelf beter te leren begrijpen.
Je bent niet je gedrag
Na een terugval identificeren veel mensen zich met hun gedrag.
Ze zeggen dingen als:
- "Ik ben een emotie-eter."
- "Ik heb geen discipline."
- "Ik kan dit gewoon niet."
- "Ik ben nu eenmaal zo."
Deze uitspraken lijken misschien onschuldig, maar hebben veel invloed.
Gedrag wordt dan onderdeel van je identiteit.
Terwijl gedrag en identiteit niet hetzelfde zijn.
Je bent niet je eetgedrag.
Je bent niet je gewicht.
Je bent niet één moeilijke dag.
Gedrag is iets wat je doet.
En wat je doet, kun je veranderen.
Wanneer je jezelf blijft vertellen dat je nu eenmaal zo bent, sluit je onbedoeld de deur naar groei.
Wanneer je jezelf ziet als iemand die leert, oefent en ontwikkelt, ontstaat er ruimte.
Ruimte om te veranderen.
Ruimte om opnieuw te kiezen.
De woorden die je tegen jezelf zegt, maken verschil
Denk eens terug aan een moment waarop een vriend of vriendin een moeilijke dag had.
Wat zou je tegen diegene zeggen?
Waarschijnlijk iets als:
"Geeft niet."
"Morgen weer een nieuwe kans."
"Wees niet zo streng voor jezelf."
Maar tegen onszelf gebruiken we vaak een totaal andere toon.
We bekritiseren onszelf.
Veroordelen onszelf.
Spreken onszelf toe op een manier die we bij een ander nooit zouden accepteren.
Toch beïnvloedt die innerlijke stem ons gedrag enorm.
De woorden die je tegen jezelf zegt, vormen de wereld waarin je leeft.
Wanneer je jezelf blijft vertellen dat je hebt gefaald, wordt opnieuw beginnen steeds moeilijker.
Wanneer je mild leert kijken naar momenten van terugval, ontstaat er ruimte om verder te gaan.
Veerkracht is belangrijker dan perfectie
Veel mensen denken dat succesvolle mensen nooit terugvallen.
De werkelijkheid is anders.
Mensen die duurzaam veranderen zijn meestal niet degenen die nooit struikelen.
Het zijn degenen die hebben geleerd om weer op te staan.
Ze begrijpen dat een moeilijke dag geen eindpunt is.
Ze zien terugval als onderdeel van het proces.
Ze blijven nieuwsgierig.
Ze blijven leren.
En vooral: ze blijven terugkeren naar wat voor hen belangrijk is.
Dat is veerkracht.
En veerkracht ontstaat niet door alles goed te doen.
Veerkracht ontstaat doordat je oefent in opnieuw beginnen.
Steeds weer.
Oefening: van oordeel naar nieuwsgierigheid
Merk je dat je na een terugval direct streng wordt voor jezelf?
Doe dan eens deze eenvoudige oefening.
Vervang het oordeel:
"Ik heb het verpest."
Door nieuwsgierigheid.
Stel jezelf de volgende vragen:
- Wat maakte dit moment zo lastig?
Was er stress, vermoeidheid, drukte of een sterke emotie aanwezig?
- Wat voelde ik vlak voordat de eetdrang ontstond?
Welke behoefte of emotie ging eraan vooraf?
- Wat had ik eigenlijk nodig?
Rust? Ontspanning? Troost? Verbinding? Energie?
- Wat kan ik de volgende keer anders doen?
Niet beter.
Niet perfecter.
Gewoon anders.
Deze vragen helpen je om terugval niet als vijand te zien, maar als een bron van informatie.
Kleine stappen veranderen meer dan grote plannen
Veel mensen denken dat verandering begint met één groot besluit.
Vanaf morgen ga ik alles anders doen.
Maar duurzame verandering werkt meestal anders.
Ons brein leert door herhaling.
Door kleine keuzes.
Door haalbare gewoontes.
Door telkens opnieuw terug te keren.
Soms is de belangrijkste overwinning niet dat je geen terugval hebt gehad.
Soms is de belangrijkste overwinning dat je na een terugval hebt besloten om de volgende maaltijd gewoon weer op te pakken.
Dat klinkt klein.
Maar daar ontstaat echte verandering.
Wil je hier verder mee aan de slag?
Merk je dat je steeds opnieuw in dezelfde patronen terechtkomt? Dat je weet wat goed voor je is, maar het lastig vindt om dit vol te houden? Of dat terugval en zelfkritiek steeds weer de kop opsteken?
Misschien ligt de oplossing niet in nóg harder je best doen, maar in beter begrijpen waarom je doet wat je doet.
Tijdens mijn workshop "Je weet wat goed voor je is… waarom lukt het dan niet?" op 15 september onderzoeken we de patronen, overtuigingen en gewoontes die jouw keuzes beïnvloeden. Je krijgt meer inzicht in jezelf, ontdekt nieuwe perspectieven en gaat naar huis met praktische handvatten én een persoonlijk reflectieboekje. Het doel van deze avond is niet om alles direct anders te doen. Het doel is om jezelf beter te leren begrijpen, omdat daar vaak de basis ligt voor blijvende verandering.
Klik voor meer informatie over de workshop op onderstaande button.
Tot slot
Terugval hoort niet bij falen.
Terugval hoort bij veranderen.
Iedereen die werkt aan een gezondere leefstijl, een ander gewicht of nieuwe gewoontes krijgt ermee te maken.
De vraag is niet óf het gebeurt.
De vraag is wanneer.
De vraag is wat je doet wanneer het gebeurt.
Kies je voor strengheid of voor mildheid?
Voor opgeven of voor opnieuw kiezen?
Voor oordeel of voor nieuwsgierigheid?
Want uiteindelijk bepaalt niet die ene misstap jouw succes.
Het zijn de keuzes daarna die het verschil maken.
En soms begint veerkracht met één eenvoudige gedachte:
Reactie plaatsen
Reacties